Posted in Մայրենի, Անհատական պլան

Ա. դը Սենտ Էքզյուպերի. Փոքրիկ իշխանը (հատված 3)

images (2)

Հինգերորդ օրը բացահայտեցի փոքրիկ իշխանի կյանքից ևս մի գա□տնիք, ու դարձյալ գառնուկի շնորհիվ: Առանց որևէ նախաբանի, նա ինձ մի անսպասելի հարց տվեց, որը, երևի, երկար մտորումների արդյունք էր:

— Եթե գառնուկը թփեր է ուտում, ուրեմն ծաղիկներ է՞լ  (ուտել):

— Ոչխարն ուտում է ամեն ինչ:

— Հա՞, նույնիսկ փշո՞տ ծաղիկներ:

— Բա փշերն ինչի՞ համար են:

Ես չգիտեի: Այդ պահին ես շատ էի զբաղված. փորձում էի դուրս քաշել շարժիչի մեջ լռված հեղույսը: Եվ շատ անհանգիստ էի, որովհետև օդանավիս անսարքությունն ավելի ու ավելի վտանգավոր էր դառնում, իսկ օր օրի պակասող խմելու ջուրը նշան էր, որ վեր□ը լավ չի լինելու:

— Բա փշերն ինչի՞ համար են:

Փոքրիկ իշխանն իր տված հարցերը երբեք անպատասխան չէր թողնում:

Փչացած հեղույսի պատճառով տրամադրությունս ընկել էր, և ես հենց այնպես պատասխանեցի.

— Փշերը ոչ մի բանի պետք չեն, փշերի օգնությամբ ծաղիկներն ընդամենը արտահայտում են իրենց չարությունը:

— Ի՜նչ ես ասում…

Եվ  փոքր-ինչ լռելուց հետո  մի տեսակ հիշաչարությամբ նետեց.

— Չե՛մ հավատում: Ծաղիկները թույլ են: Եվ շատ միամիտ են: Նրանք ամեն կերպ (փորձել) համար□ակ երևալ: Նրանց թվում է, թե իրենց փշերով կարող են բոլորին վախեցնել:

Ես ոչինչ չպատասխանեցի: Այդ պահին միտքս ուրիշ տեղ էր. «Եթե հեղույսը դուրս չեկավ, մուրճով կխփեմ ու ջար□ելով կհանեմ»: Փոքրիկ իշխանը նորից մտքերս իրար խառնեց.

— Եվ դու կարծում ես, թե ծաղիկները…

— Չէ՛, չէ՛: Ես ոչինչ չեմ կարծում: Ես քեզ հենց այնպես ասացի: Հիմա լուրջ գործով եմ զբաղված:

Նա ապշած ինձ նայեց.

— Լուրջ գո՜րծ:

Փոքրիկ իշխանը (նայել) ձեռքիս մուրճին, քսայուղի մեջ թաթախված մատներիս և այն առարկային, որի վրա կռացել էի, և որը նրան չափազանց տգեղ էր թվում:

— Այնպես ես խոսում, կարծես մեծահասակ լինես:

Այդ խոսքերից մի քիչ (ամաչել): Իսկ նա շարունակեց անողոք շեշտով:

— Չեղա՛վ, դու ամեն ինչ շփոթում ես…Դու խառնում ես ամեն ինչ:

Նա իսկապես շատ էր բարկացել: Քամին խաղում էր նրա ոսկեգանգուր մազերի հետ:

— Ես մի մոլորակ գիտեմ որտեղ մորեգույն դեմքով մի մարդ է ապրում: Նա ոչ մի անգամ ծաղկից հոտ չի քաշել: Ոչ մի անգամ աստղերին չի նայել: Երբեք ոչ մեկի չի սիրել: Նա միշտ զբաղված է եղել թվեր գումարելով: Եվ ամբողջ օրը քեզ նման անընդհատ նույն բանն է կրկնում. «Ես լո՜ւրջ մարդ եմ, ես լո՜ւրջ մարդ եմ», և գոռոզությունից փքվում է: Բայց նա մարդ չէ, նա սո՛ւնկ է:

— Ի՞նչ է:

— Սո՛ւնկ է:

Փոքրիկ իշխանը զայրույթից գունատվել էր:

   1.Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
գաղտնիք

ջարդելով

համարձակ

վերջը

    2.Ի՞նչ է նշանակում անհանգիստ բառը.

ա/ հանգիստ չունեցող

բ/ անհամբեր

գ/ անընդհատ աշխատող

դ/ անընդհատ հանգստացող

      3. Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները.

ա/ վտանգավոր —  անվտանգ

բ/ չարություն — բարություն

գ/ թույլ — ուժեղ

դ/  տգեղ -գեղեցիկ

  4. Տրված բառերից որի՞ դիմաց է սխալ նշված նրա տեսակը.

ա/ վտանգավոր — ածանցավոր

բ/ անպատասխան- ածանցավոր

գ/ մուրճ- ածանցավոր

դ/ հաստափոր-բարդ

    5. Տրված գոյականների դիմաց գրի՛ր դրանց հոգնակին.

ա/ ծաղիկ  -ծաղիկներ

բ/ իշխան  -իշխաններ

գ/ քամի   -քամիներ

դ/ փուշ   -փշեր

   6. Տրված բառերից յուրաքանչյուրի դիմաց նշված է, թե այն ինչ խոսքի մաս է:    Սխալ տարբերակն ընդգծի՛ր:

ա/ մորեգույն-ածական

բ/  ծաղիկ-գոյական

գ/ հինգ -թվական

դ/ ոսկեգանգուր-գոյական

7. Դու՛րս  գրիր տեքստում փակագծերի մեջ  դրված բայերը  և  դիմացը գրի՛ր անհրաժեշտ ձևերը  (համապատասխանեցրո՛ւ տեքստին):

(ուտել)-կուտի                   

(փորձել)-փորձում  են             

  (նայել)-նայեց

(ամաչել)-ամաչեցի

 8.Գտի՛ր տրված նախադասության ենթական և ստորոգյալը:

   Քամին  խաղում էր  նրա  ոսկեգանգուր մազերի հետ:

ենթակա     քամին

ստորոգյալ   խաղում էր

9. Տեքստից դուրս գրի՛ր մեկական պատմողական և  հարցական նախադասություն:

Եթե գառնուկը թփեր է ուտում, ուրեմն ծաղիկներ է՞լ  կուտի:

Այդ պահին ես շատ էի զբաղված. փորձում էի դուրս քաշել շարժիչի մեջ լռված հեղույսը:

10. Տեքստում ընդգծված նախադասության մեջ դի՛ր բաց թողած կետադրական նշանը:

 Ես մի մոլորակ գիտեմ, որտեղ մորեգույն դեմքով մի մարդ է ապրում:

11. Տեքստից դու՛րս գրիր Փոքրիկ իշխանին նկարագրող արտահայտությունը:

ոսկեգանգուր մազեր
 

  12. Ինչո՞ւ էր անհանգստացած Փոքրիկ իշխանը.

ա/ որ ոչխարը կարող էր ուտել իր միակ ծաղկին:

բ/ որ  ինքնաթիռի շարժիչը անսարք էր:

գ/ որ քամի էր:

դ/ որ ինքնաթիռները թռչում են:

13. Հեղինակը Փոքրիկ իշխանի ո՞ր խոսքերից ամաչեց:

 Այնպես ես խոսում, կարծես մեծահասակ լինես:

    14. Փոքրիկ իշխանի կարծիքով ̀  ծաղիկների փշերն ինչի՞ համար են:

Նրանց թվում է, թե իրենց փշերով կարող են բոլորին վախեցնել:

      15.Ինչո՞ւ էր փչացել օդանավի շարժիչը:

Հեղույսը լցվել էր շարժիչի մեջ:

Posted in Քանդակագործություն, Անհատական պլան

Առյուծ Մհերը

Ահա իմ պատրաստած Առյուծ Մհերը ,պատրաստել եմ մեծ սիրով ու հետաքրքրությամբ:Մեծ Մհերը Սասնա ծռեր էպոսից կարևոր հերոսներց մեկն է:Նա ուժեղ մարդ է և մեծ հերոս:

Posted in Մայրենիի ստուգատես, Նախագծեր, Ուսումնական պլան, Անհատական պլան, Բնագիտություն, Իմ բակը, Ծառատունկ, Կանաչ գոտի

Որպես խոնարհումի մեծ վարք

Այսօր լրանում է հայոց Մեծ եղեռնի 105-րդ տարելիցը և այդ ցավոտ առիթի հետ մեկտեղ, մենք՝ սեբաստացիներս ինչպես միշտ հետևելով մեր սիրելի դպրոցի ավանդույթներին՝ կատարում ենք ծառատունկ:Քանի որ այս օրերին գտնվում եմ իմ շատ սիրելի Գյումրիում ,որոշեցի այստեղ կատարել ծառատունկ:Ես ինձ շատ երջանիկ եմ զգում ,որ այս ապրելու ապրիլ ամսին կատարում եմ ծառատունկ:Խորհուրդ կտամ բոլոր դասընկերներիս միանան այս կարևոր գործին:

Posted in Մայրենիի ստուգատես, Նախագծեր, Անհատական պլան

Հեռավար-առցանց դպրոցի մասին

Բարև Ձեզ ,ես Հարությունյան Ալենի մայրիկն եմ՝Տաթևը:Առաջնահերթ ուզում եմ շնորհակալությունս հայտնել Մխիթար-Սեբաստացի կրթահամալիրի տնօրինության և ուսուցչական կազմին՝ այսքան պրոֆեսիոնալ մասնագիտական բարձր մոտեցման համար:Դժվար է լինել միայն համակարգչի առաջ և կազմակերպել հարյուրավոր երեխաների կրթական ուսուցումը,դա էլ հերիք չէ, ստուգել մեկ առ մեկ նրանց առաջադրանքները,նյարդերի հաշվին լսել յուրաքանչյուրին ու սիրով պատասխանել, օգնել և ինչքան հնարավոր է լինել ծնողի և սովորողի կողքին:Մենք իրոք մենակ չենք այստեղ է ասված:Նույնիսկ երեխաները ունեցան իրենց հասնելիք գարնանային արձակուրդը:

Միայն խնդիրը այն էր ,որ չարաբաստիկ վիրուսը առանձնացրեց միմյանցից բոլոր երեխաներին,ուսուցչին ՝երեխայից ու թողեց բոլորիս տանը համակարգչի մյուս կողմում:Դա 100%-ոց չի ապահովում ուսումնական նյութի յուրացումը ,բայց ինչևիցե ունենք այն,ինչ ունենք:Կարծում եմ լիարժեք դպրոց գնալուց հետո երեխաները կհասցնեն յուրացնել բաց թողնվածը ու կհասկացվի որն է երեխայի գիտելիքը ,որը արված է եղել ծնողից ու մնացել էլի ծնողին:

Շնորհակալ եմ ամեն բանի համար հուսանք շուտ կավարտվի այս ամենը ու լինենք առողջ:

Տղաս այս ընթացքում նաև ունեցավ հանգիստ և համատեղեց դասը հանգստի մեջ:

Posted in Русский язык, Անհատական պլան

Антуан де Сент-Экзюпери МАЛЕНЬКИЙ ПРИНЦ

voolclean

…На планете Маленького принца, как на любой другой планете, растут травы полезные и вредные. А значит, есть там хорошие семена хороших, полезных трав и вредные семена дурной, сорной травы.

Но ведь семена невидимы. Они спят глубоко под землей, пока одно из них не вздумает проснуться. Тогда оно пускает росток; он расправляется и тянется к солнцу, сперва такой милый и безобидный. Если это будущий редис или розовый куст, пусть его растет на здоровье. Но если это какая-нибудь дурная трава, надо вырвать ее с корнем, как только ее узнаешь. И вот на планете Маленького принца есть ужасные, зловредные семена… это семена баобабов. Почва планеты вся заражена ими. А если баобаб не распознать вовремя, потом от него уже не избавишься. Он завладеет всей планетой. Он пронижет ее насквозь своими корнями. И если планета очень маленькая, а баобабов много, они разорвут ее на клочки.

— Есть такое твердое правило, — сказал мне позднее Маленький принц. — Встал поутру, умылся, привел себя в порядок — и сразу же приведи в порядок свою планету. Непременно надо каждый день выпалывать баобабы, как только их уже можно отличить от розовых кустов: молодые ростки у них почти одинаковые. Это очень скучная работа, но совсем не трудная.

Однажды он посоветовал мне постараться и нарисовать такую картинку, чтобы и у нас дети это хорошо поняли.

— Если им когда-нибудь придется путешествовать, — сказал он, — это им пригодится. Иная работа может и подождать немного, вреда не будет. Но если дашь волю баобабам, беды не миновать. Я знал одну планету, на ней жил лентяй. Он не выполол вовремя три кустика…

Маленький принц подробно мне все описал, и я нарисовал эту планету. Я терпеть не могу читать людям нравоучения. Но мало кто знает, чем грозят баобабы, а опасность, которой подвергается всякий, кто попадет на астероид, очень велика — вот почему на сей раз я решаюсь изменить своей обычной сдержанности. «Дети! — говорю я. — Берегитесь баобабов!» Я хочу предупредить моих друзей об опасности, которая давно уже их подстерегает, а они даже не подозревают о ней, как не подозревал прежде и я. Вот почему я так трудился над этим рисунком, и мне не жаль потраченного труда. Быть может, вы спросите: отчего в этой книжке нет больше таких внушительных рисунков, как этот, с баобабами? Ответ очень прост: я старался, но у меня ничего не вышло. А когда я рисовал баобабы, меня вдохновляло сознание, что это страшно важно и неотложно.

1. Вставьте и объясните пропущенные буквы:

Полезный-польза, корнями-корень, клочки-клочья, молодые-молод, лентяй-лень, простой-прост.

2. Объясните значения слов:

Неотложно-такой, который не может быть отложен; срочный

насквозь-знать или видеть очень хорошо,

нравоучения-учить правилам,

непременно-обязательно.

3. Допишите:

полезная трава, вредные семена, розовый куст, опасные балбабы, скучная работа, трудная задача, огромное дерево, моё сознание

4. Подберите прилагательные (слова-признаки) к словам:

книжка интересная, планета большая, росток прекрасное, комната ужасная, солнце теплое, опасность вредная , кустик маленький, земля маленькая, прекрасные корни

5. Замените выделенные слова синонимами.

Однажды он посоветовал мне постараться и нарисовать такую картинку, чтобы и у нас дети это хорошо поняли.

Быть может, вы спросите: отчего в этой книжке нет больше таких внушительных рисунков, как этот, с баобабами?

Встал поутру, умылся, привел себя в порядок — и сразу же приведи в порядок свою планету.

6. Объясни правописание во время и вовремя.

Он не выполол вовремя(сделать в нужное время) три кустика…

Во время(что-то будет сделано) / беседы он отвлекался на свои рисунки.

7. Озаглавьте текст.

Травы

8. В чем разница между полезными травами и сорняками?


Сорняки вредят росту растений, а растения обеспечивают рост и развитие человека.

9. Чем советует заняться сразу после пробуждения маленький принц? Сравни свою комнату с планетой маленького принца. Что ты должен делать по утрам?

 Есть такое твердое правило, — сказал мне позднее Маленький принц.Встал поутру, умылся, привел себя в порядок и сразу же приведи в порядок свою планету. 


Я также просыпаюсь, умываюсь, убираюсь в своей комнате и начинаю делать домашнее задание

10. Чем грозили баобабы планете маленького принца?

Если баобаб не распознать вовремя, потом от него уже не избавишься. Он завладеет всей планетой. Он пронижет ее насквозь своими корнями. И если планета очень маленькая, а баобабов много, они разорвут ее на клочки.

11. Как ты думаешь, во что превратилась планета, на которой жил лентяй?

Это планета првератилась в ужас.





Posted in Նախագծեր, Անհատական պլան, տեխնոլոգիա

Կոլաժ

Պատրաստել եմ կոլաժ մատիտներով ,գունավոր թղթով,գունավոր անձեռովիկներով ՝կարմիր և սպիտակ գույնով:

Նկարել եմ ծառ,որը կախարդական է երբ ծաղկում է գետնին հայտնվում են ոսկիներ բարի մարդիկ երբ գտնում են ոսկիները դառնում են հարուստ և երջանիկ:Ահա իմ կոլաժը և պատրաստման ընթացքը:

Posted in Մաթեմատիկա, Անհատական պլան

Մաթեմատիկա 20.04.20-30.04.20

Վարժ. 744

3×25=75կմ

3×15=45կմ

3×20=60կմ

Վարժ. 745

3×100=300

3×85=255

90×3=270

Վարժ 746

ա/800×3=2400կմ/ժ

բ/12մ/րx10=120մ/ր

գ/8×15=120կմ/վ

վարժ 747

ժամանակ արագություն ճանապարհ

ավտոմեքենա 4 90 360

գնացք 4 85 340

Վարժ 748

90×3=270կմ

360-270=90կմ

Պատ՝90կմշ

բ,

130×30=3900

5300-3900=1400մ

Պատ՝1400մ

վարժ750

75×2=150

60×2=120

150-120=30

Պատ՝30կմ

վարժ753

4×245=980

Պատ՝980լ

բ,

3150:210=15

Պատ՝15ժ

վարժ756

42:2=21

Պատ՝21

վարժ757

2հազ.+3հ.+1մ=2301

4հազ+8հ+3տ+8մ=4838

3000+1+6+5=3165

3×10000+100×10+2×1+50+1×5=31255

վարժ761

1.80 2.100 3.120

վարժ762

ավտոմեքենան 3ժ 80արագություն 240կմ

ավտոբուս 4ժ 60արագություն 240կմ

վարժ763

80×2=160

100×2=200

160+200=360

Պատ՝360կմ

բ,

2×18=36

2×15=30

36+30=66կմ

վարժ768

5×180=900

4000-900=3100

Պատ՝3100լ

բ,

150×4=600

120×4=480

600+480=1080

5000-1080=3920

Պատ՝3920լ

վարժ771

ա,

3023մ=3կմ 23մ

452սմ=4մ 52սմ

324մմ=300սմ 24մմ

բ,

60220գ=60կգ220գ

4052կգ=52ց 4կգ

3004կգ=3տ 4կգ

վարժ774

նուռ310

տանձ270

խնձոր260

վարժ779

90 140 100

վարժ780

ավտոմեքենան 4ժ 90արագ 360կմ

ավտոբուս 7ժ 60արագ 360կմ

վարժ781

4×60=240

60+20=80

240:80=3

Պատ՝3ժ

բ

450:50=9

450:30=15

15+9=24

Պատ՝24ր

վարժ787

2209+2316=4525

25×181=4525

6710-2185=4525

366525:81=4525

բ,

1515+1885=3400

17×200=3400

6616-3216=3400

40800:12=3400

Posted in Անհատական պլան, Բնագիտություն

Բակտերիաների դերը բնության մեջ

Բակտերիաներն ունեն կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ հատկությունները՝ աճ, զարգացում, նյութափոխանակություն, բազմացում և այլն:Մանրէներն այնքան փոքր են, որ անզեն աչքով տե­սանելի չեն: Դրանք տեսանելի են դառնում միայն խոշորացնող սարքերի օգնությամբ: Հոլանդացի վարպետ և բնագետ Անտոնի վան Լևենհուկը, այդպիսի մի պարզ սարք ստեղծելով, բացահայտեց մանրէները: Մանրէների մի մեծ մասը բակտերիաներն են: Դրանք պարզունակ միաբջիջ օրգանիզմներ են, որոնք սնվում, շարժվում, կիսվում և բազմանում են, օժտված են նաև այլ հատկություններով:  Բակտերիաները տարբեր ձևի են՝ ցուպիկաձև, գնդաձև, ստորակետաձև, պարուրաձև և այլն: Այդ ձևն ապահովվում է որոշա­կի լավ արտահայտված արտաքին կառույցով, որր շրջապատում է բակ­տերիան: Նման կառույցը նաև պաշտպանում է բակտերիան միջավայրի տարբեր անբարենպաստ գործոններից, օրինակ՝ սուր առարկաներից, բարձր ջերմաստիճանից կամ ճնշումից, քիմիական տարբեր նյութերից: Բակտերիաները շատ կայուն են:
Երկրագնդի վրա կենդանի օրգանիզմներից են բույսերը և կենդանինե­րը: Բացի դրանցից՝ կան փոքր, մանր օրգանիզմներ՝ մանրէներ, որոնց մեծ մասը բակտերիաներն են: Բակտերիաները  տարածված են գրեթե ամենուրեք՝ մյուս կենդանի օրգանիզմների հետ կազմելով կենսոլորտը:
Բակտերիաները բազմանում են մարմինը երկու մասի բաժանվելու  ճանապարհով:Արագ բազմացող բակտերիաները կարող են կիսվել յուրաքանչյուր քսան րոպեն մեկ:
Բակտերիաների միջև կան նաև գույնի, չափսի և այլ տար­բերություններ: Բակտերիաների մեծ մասն անգույն է:   Բակտերիաներն ունեն սնման տարբեր եղանակներ. մի դեպքում իրենք են առաջացնում օրգանա­կան նյութեր, մյուսում՝ օգտվում են պատրաստի նյութերից: Հո­ղում բակտերիաները շատ են (1 գրամ հողում կարող են գտնվել միլիոնավոր բակտե­րիաներ):
Բակտերիաների մի մասը մեծ օգուտ է տալիս բնությանը: Դրանք մասնակցում են երկրագնդում նյութերի հոսքերին և փոփոխություններին, նպաստում են որոշ բույսերի աճին և զարգացմանը, կենդանիների և մար­դու սննդառությանը։ Սակայն բակտերիաների մյուս մասը փչացնում է տարբեր պիտանի առարկաներ, բույսերում, կենդանիներում և մարդու օր­գանիզմում առաջացնում տարբեր հիվանդություններ: Որոշ բակտերիաներ, թափանցելով մարդու օրգանիզմ, առաջացնում են տարբեր հիվանդություններ, ինչպիսիք են տիֆը, խոլերիան, թոքախտը (տուբերկուլյոզը) և այլն:  Այդ բակտերիանե­րը վնասակար են: Նրանք կարող են օրգանիզմ թափանցել կեղտոտ սննդամթերքի և ջրի, ինչպես նաև վարակված օդի միջոցով:
Հիվանդածին բակտերիաներ կա­րող են տարածվել բերանում, հան­գեցնել բորբոքման: Այդ պատճա­ռով խորհուրդ է տրվում ամեն օր մաքրել ատամները:

Բակտերիաների մասին գիտությունն ընդգրկված է մանրէաբանութ­յունում:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Որտե՞ղ կարելի է հանդիպել բակտերիաների:
  2. Բակտերիաներ կան ամենուրեք՝օդում,հողում,ջրում և այլն:
  3. Ի՞նչ գիտեք բակտերիաների  մասին: Ի՞նչ օրգանիզմներ են դրանք:
  4. Բակտերիաները աչքի համար անտեսանելի են,միաբջիջ են,նրանց կարող են տեսնել միայն մանրադիտակով:Բակտերիաները լինում են տարբեր ձևերի օրինակ՝գնդաձև,սպիրալաձև ,ստորակետաձև:Նրանք բազմանում են կիսման եղանակով:Լինում են օգտակար և վնասակար:
  5. Ո՞վ է բացահայտել բակտերիաները, ի՞նչ սարքի օգնությամբ:
  6. Բացահայտել է Անտոնի վան Լևենհուկը,մանրադիտակի օգնությամբ:
  7. Ինչի՞ հաշվին են բակտերիաները պաշտպանվում միջավայրի անբենպաստ գործոններից:
  8. Իրենց արտաքին տեսքով են պաշտպանվում անբարենպաստ պայմաններից:
  9. Բակտերիաների սնման ի՞նչ եղանակներ գիտեք:
  10. Բակտերիաներն ունեն սնման տարբեր եղանակներ. մի դեպքում իրենք են առաջացնում օրգանա­կան նյութեր, մյուսում՝ օգտվում են պատրաստի նյութերից:
  11. Ինչու՞են բակտերիաներն անվանում մարդու և՛ բարեկամներ, և՛ թշնամիներ:
  12. Որովհետև բարեկամները օգնում են մարդուն ապրելու,կենսագործելու հարցում:Թշնամիները վտանգավոր են օրգանիզմի համար առաջացնում եմ տարբեր հիվանդություններ՝Ջրծաղիկ,Խոզուկ,Խոլերա,Կարմրախտ:
  13. Ի՞նչ  դեր ունեն բակտերիաները  բնության մեջ :
  14. Մասնակցում են կենդանիների,բույսերի,մարդու սննդառությանը ,աճին և զարգացմանը: